ҮНДЭСЛЭХ ХЭСЭГ
Монгол улсын Нийгмийн даатгалын тухай хууль нь 1994 онд батлагдсан одоог хүртэл 16 жил үйлчилж байгаа бөгөөд 2008 оныг хүртэл нэмэлт, өөрчлөлт оруулан сайжруулж байсан манай улсын хамгийн түгээмэл хэрэглэгддэг хуулиудын нэг билээ. Энэ хуулийн дагуу иргэд цалин хөлснийхөө тодорхой хувийг төрд хадгалуулж тэтгэврийн насанд хүрсэнийхээ дараа тэтгэвэр хэлбэрээр буцаан авах журамтай.
Харин бид хэдий хэмжээний мөнгийг төрд төлж, хэдий хэмжээгээр буцаан авч байгааг тооцоолж үзвэл их сонин тоо баримт гарна. Хэрэв иргэд тэтгэврийн даатгалд төлдөг цалин хөлснийхөө тэр хэсгийг банкинд хадгалуулдаг журамтай байсан бол ямар байх байсныг барагцаагаар олж харах гэж ийн тооцоолж сууна.
НОТОЛГОО ХЭСЭГ
Монгол улсад иргэн нь болж төрөөд боловсрол эзэмшсний дараа бид хэдэн жил ажилладаг тухай нотолгоотой тоо баримтыг олсонгүй. 12 жилийн боловсролын системтэй бүрэн дунд боловсролыг замаас нь орхиж ажил хийж байгаа иргэд олон. Мөн бүрэн дунд боловсролын гэрчилгээ олж аваад 18 настайдаа бидний зарим нь ажил хийж эхэлдэг. Харин Монгол улсын иргэдийн олонхи хэсэг нь дээд боловсрол эзэмшиж 22-оос 25 насандаа ажил хөдөлмөрийн гараагаа эхэлж байна. Нэгэнт олонхи нь энэ насандаа ажилд ордог мөн хөдөлмөр эрхэлж эхлэх насны дундаж орчимд байгаа тул 22 насыг хөдөлмөрлөж, цалин авч эхлэх дундаж нас гэж дүгнэе.
Хөдөлмөрийн тухай хуульд зааснаар тэтгэврийн нас эрэгтэй хүнийд хувьд 60, эмэгтэй хүний хувьд 55 байдаг. Олон хүүхэдтэй, хүнд, хортой нөхцөлд ажилласан зэрэг үндэслэлээр үүнээс өмнө тэтгэвэрт гарах нь ч байдаг. Нэгэнт барагцаалсан дүнг гаргахаар зорьж байгаа тул тэтгэврийн насны дунджыг 55 нас гэж үзье.
Эдгээрээс дүгнэлт гаргавал Монгол улсын иргэд дунджаар амьдралынхаа 23 жилийг ажил хөдөлмөрт зориулдаг байна.
Энэ хугацаанд бид хэр хэмжээний цалин авдгийг одоо тооцоолж үзье. Төрийн албан хаагчид дундаж цалинтай ажилладаг гэж үзвэл төрийн албан хаагчдаас хамгийн бага цалинтай ажилладаг ТҮ-1 зэрэглэлийн албан хаагчдын цалингийн доод хэмжээ 140.227 төгрөг байдаг бол төрийн захиргааны албан хаагчдын хамгийн өндөр цалинтай ТЗ-14 зэрэглэлийн албан хаагчид доод тал нь 409.082 төгрөгийн цалин авдаг байна /Төрийн албан хаагчийн албан тушаалын цалингийн сүлжээ, доод жишгийг шинэчлэн тогтоох тухай Монгол улсын Засгийн газрын 2007 оны 351 дүгээр тогтоолоос/.
Нийгмийн даатгалын тухай хуульд зааснаар нийгмийн даатгалын шимтгэл доорх байдлаар задардаг.
|
Нийгмийн даатгалын төрөл |
Ажил олгогчийн хөдөлмөрийн хөлсний сан, түүнтэй адилтгах орлогоос төлөх шимтгэлийн хувь хэмжээ /хувиар/ |
Даатгуулагчийн хөдөлмөрийн хөлс, түүнтэй адилтгах орлогоос төлөх шимтгэлийн хувь хэмжээ /хувиар/ |
|
Тэтгэврийн даатгал |
7.0 |
7.0 |
|
Тэтгэмжийн даатгал |
0.5 |
0.5 |
|
Эрүүл мэндийн даатгал |
2.0 |
2.0 |
|
Ажилгүйдлийн даатгал |
0.5 |
0.5 |
|
Шимтгэлийн дүн |
10.0 |
10.0 |
Үүнээс үзэхэд иргэд тэтгэврийн даатгалд цалин хөлснийхөө 14 хувьтай тэнцэх мөнгөн хуримтлалыг тэтгэврийн даатгалын санд цугларуулдаг байна.
Тэгвэл ТҮ-1 зэрэглэлийн албан хаагч тэтгэврийн даатгалд сард доод тал нь 19.631.78 төгрөг, ТЗ-14 зэрэглэлийн албан хаагчид доод тал нь 81.816.40 төгрөгийг тушаадаг байна. Энэ хоёр үзүүлэлтийн дунджыг гаргавал Монгол улсын иргэн нэг сард дунджаар 60.539.98 төгрөгийг, жилд 726.479.79 төгрөгийг нийгмийн даатгалд төлж байна гэсэн дүгнэлт гарч байна.
Хэрэв иргэд энэ мөнгөө банкинд хадгалуулбал тэтгэвэрийн насанд хүрэхдээ хэдэн төгрөгтэй болох боломжтой вэ?
ХасБанкны Насны нүнжиг хадгаламжын хувьд доорх байдлаар өсөх боломжтой байна.
|
Мөнгөний нэгж |
Данс нээх мөнгөний доод хэмжээ |
Жилийн хүү |
|
|
Зарласан* |
Бодит** |
||
|
MNT |
10,000 |
15.6% |
16.8% |
Харин Хаан банкны энгийн хугацаат хадгаламжын хүү 9.6-16.2%, Голомт банкны хугацаат хадгаламжын хүү байна. 9.6-16.8% байна.
Хугацаат хадгаламжын жилийн хүү доод тал нь 16%, цалин нэмэгдэхгүй доод жишигт хэвээр байна гэж, мөн Монгол улсын иргэдийн хөдөлмөр эрхлэх хугацаа дунджаар 23 жил гэж тооцвол тэтгэврийн насанд хүрэхдээ бид дунджаар 36.494.751,95 төгрөгийн хадгалалмжтай болох боломжтой байна.
Хэрэв төрийн захиргааны албан хаагчдын жишгээр таван жил бүрт цалин нэмэгдэхээр тооцвол 23 жилийн дараа тухайн албан хаагч 139.638.717,71 төгрөгийн хадгаламжтай болох боломжтой харагдаж байна.
Тэтгэврийн насанд иргэд харьцангуй өндөр цалинтай болсон байдаг гэж үзээд ТЗ-14 зэрэглэлийн цалинтай тэнцэхүйц буюу 409.082 төгрөгийн 45%-иар тэтгэвэр тогтоосон гэж тооцвол тэтгэврийн хэмжээ 184.086,90 болж байна. Харин АНУ-ын Тагнуулын төв газрын Дэлхийн мэдээллийн ном (CIA World Factbook)-д бичигдсэнээр Монголын хүн амын дундаж наслалт 67-68 байгаа гэж тооцвол Монголын иргэн тэтгэвэрт гарсны дараа дунджаар 12 жил амьдардаг байна. Тэгвэл тэтгэвэрт гарснаас нас барах хүртэл жилд 2.209.042,80 төгрөг, нас эцэслэх хүртлээ нийт 26 .508.513,60 төгрөгийн тэтгэвэр авч байна.
Мөн тэтгэвэрийн насанд хүрсний дараа хугацаат хадгаламжаа хугацаагүй хадгаламжын хэлбэр шилжүүлнэ гэж тооцоод хадгаламжын хүүг бууруулж жилд 6% болгоё. Тэгвэл цалин нэмэгдээгүй тохиолдолд тэтгэврийн насанд хүрэх үед хадгаламжид үлдэх 36.494.751,95 төгрөгөөс нэг сард бодогдох хүү нь дангаараа сард 182.473,76 төгрөг буюу тэтгэврийн дундаж хэмжээтэй тэнцэхүйц, цалин нэмэгдсэн тохиолдолд хадгаламжид үлдэх 139.638.717,71 төгрөгийн хүү дангаараа 698.193,59 төгрөг буюу тэтгэврийн дундаж хэмжээнээс 3,7 дахин их болж байна.
ДҮГНЭЛТ ХЭСЭГ
Энэ бүхнийг дүгнэвэл бидний зарим нь тэтгэврийн даатгалд төлсөн мөнгөнийхөө зөвхөн хүүтэй тэнцэх хэмжээний бүр үлдсэн хэсэг нь хүүнээс нь бараг 4 дахин бага мөнгийг тэтгэвэр хэлбэрээр гар дээр авдаг гэсэн дүгнэлтэд хүрч байна. Цалинг нэлээн бага байхаар, тэтгэврийг харьцангуй их байхаар тооцоолоход л ийм дүн гарч байгаа юм чинь...
Тэгээд тэр тэтгэврийн даатгалд даатгуулах чинь иргэдэд ашигтай юм уу?
Төр засаг минь ер нь яаж л ажиллаад байна даа? Ойлгохгүй л байна шүү.






